MAGNIFICAT – Bach, Durante, Vivaldi & Zelenka

MAGNIFICAT – Bach, Durante, Vivaldi & Zelenka

Op 30 oktober organiseren wij een coproductie met het barokensemble Faelix. De instrumentalisten en solisten van Faelix schuiven aan en samen zullen wij vier Magnificats ten gehore brengen. Deze 2 concerten (aanvang 17:00 en 20:00) duren ongeveer 1 uur en zullen plaatsvinden in de Elleboogkerk, Langegracht 36, 3811 BW Amersfoort.

Bach Cantate Meine Seel erhebt den Herren BWV 10

De Gottesdienst van reformator Maarten Luther zoals Bach die kende, behield veel Roomse tradities zoals Gregoriaanse intonaties en Latijnse misdelen. Zo ook twee bescheiden feestdagen voor de Heilige Maagd Maria: voor Maria Boodschap (25 maart) en Maria Visitatie (2 juli) schreef Bach zijn bekende Magnificat en later de Cantate Meine Seel erhebt den Herren. De cantates van Bach zijn in te delen in drie categorieën: de solo cantates voor solist met een afsluitend tutti koraal, de koraal cantates waarbij de cantus firmus gezongen wordt door de sopranen, en de figuraliter cantates waar in Italiaanse stijl en contrapunt gemusiceerd wordt. Cantate BWV 10 is een typische koraal cantate waarbij de Lutherse koraalmelodie duidelijk te horen is in de sopraanpartij van het openingsdeel. Halverwege gebeurt er iets uitzonderlijks als deze cantus firmus naar de alten schuift:  Bach illustreert het dialoog tussen Maria en Elisabeth. De tekst van de delen die volgen is een parafrase op de Latijnse tekst van het Magnificat. De koraalmelodie keert terug in het vijfde deel; wederom een dialoog, dit keer tussen alt en tenor met daar boven de cantus firmus door de hobo’s. Deze drievuldigheid is niet toevallig en is een voorbode van het slotkoraal waarmee Bach zijn Maria cantate afsluit.

Zelenka Magnificat in C groot

Bach’s Rooms Katholieke collega (en goede vriend) uit Dresden, Jan Dismas Zelenka schreef ook twee versies van het Magnificat. Zijn Magnificat in C is gecomponeerd rondom de gregoriaanse melodie van de lofzang van Maria. Als een antifoon keert deze parafrase een paar keer terug terwijl de sopraan de solo’s zingt. De stijl van Zelenka is beduidend anders dan die van Bach. Waar Bach wat archaïsch overkomt, horen we bij Zelenka het idioom van zijn Italiaanse docent Antonio Lotti en de invloeden van Vivaldi, en Durante. Zelenka was contrabassist aan het hof in Dresden en dat is duidelijk te merken in de orkestpartijen: de ostinate continuo partij is in alle partijen goed te horen. Het Magnificat eindigt met een uitmuntend voorbeeld van Duitse contrapunt, deze stevige leerschool leerde hij van de grote Fux. Bach was ook zeer onder de indruk van de slotfuga en liet dit deel kopiëren door zijn zoon om mee te nemen naar Leipzig.

Vivaldi Magnificat in G klein

Als Zelenka student wordt in de San Marco van Venetië bij Antonio Lotti, werkt Antonio Vivaldi op nog geen 200 meter in de Ospedale Della Pieta, waar hij werkzaam is als componist en zich ontfermt over de muzikale opvoeding van de weesmeisjes van de stad. Het orkest en koor van de Pieta stond bekend als het beste muziekgezelschap van Europa en de concerten werden druk bezocht. Aangezien men niet mocht applaudisseren, zoals gebruikelijk bij de opera, klonk er tijdens de delen veel gekuch, het geschuif van stoelen en het snuiten van de neus om zo bewondering te uiten voor het muzikale schouwspel. Deze weeskinderen waren het gevolg van de losbandigheid en open republiek van Venetië in de zeventiende eeuw waarbij ongewenste en misvormde kinderen werden opgevangen door de Ospedales. De meisjes musiceerden hoog boven het publiek verstopt achter schermen. Deze tweede kans die Vivaldi de meisjes gaf was hun bestaansrecht. Zijn Magnificat heeft iets tragisch, onschuldigs, mystieks en hoopvols: woorden die parallel lopen bij de iconografie van Maria in de Italiaanse barok.

Durante Magnificat in bes groot

Het laatste en meest onbekende Magnificat is van Francesco Durante, een Napolitaanse conservatorium directeur waarvan zijn werk lang verloren is geweest. Durante was een tijdgenoot van de drie heren hierboven en koploper van de Napolitaanse opera stijl. Hoewel hij redelijk conservatief is, klinkt zijn muziek pragmatisch en divers. In zijn Magnificat klinkt wederom de gregoriaanse melodie van de lofzang van Maria en is er veel te beleven voor koorzangers. Wellicht is dit Magnificat de vrolijkste van alle vier en past het daarom ook goed in het lijstje van mijn (lees: Anthony’s) favoriete Magnificats.
Zijn voorstel naar de Muziekcommissie was om een eenvoudig doch uitdagend barokprogramma te maken in de Maria maand oktober. Deze vier kleine en tamelijk onbekende Magnificats verbreden hopelijk ieders blik van de link tussen deze vier componisten en de symbiose van Italiaanse en Duitse barokmuziek.

Kom en geniet!!

Klik hier om de kaarten te bestellen